Hukukta Ön İnceleme Nedir ve Nasıl Yapılır

Hukukta Ön İnceleme Aşaması

Yeni hukuk muhakameleri usülü kanununun yürütmeye girmesiyle birlikte artık mahkemelerde “ön incelem” adı altında ilk duruşmalar yapılmaktadır. Peki nedir bu ön inceleme? Ön inceleme duruşması ne kadar sürer, ön inceleme duruşmasında avukat ne yapar, ön inceleme duruşmasında tanık dinletilir mi?

Ön İnceleme Ne Demektir?

Dilekçe teâtisi sürecinin bitiminden sonra başlayıp tahkikat aşamasına kadar devam eden süreç, “Ön İnceleme Aşaması”dır. Mahkeme ön inceleme aşamasında şu işlemleri yapar:

  1. Dava şartlarını inceler.
  2. Varsa ilk itirazları inceler.
  3. Taraflar arasındaki uyuşmazlık konusunu tam olarak belirler.
  4. Hazırlık işlemleri yapar.
  5. Tarafların delillerini sunmalarını ister.
  6. Taraf delillerinin toplanması için gereken işlemleri yapar.
  7. Tarafları, üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri davalarda onları sulhe veya arabulucuğa teşvik eder.
  8. Mahkeme, ön inceleme aşamasındaki usûlî iş ve işlemleri tutanağa geçirir (HMK. Md. 137/1).

Tahkikat aşamasında yapılabilecek hiçbir işlem, “Ön İnceleme Aşaması”nda yapılamaz. Örneğin, ön inceleme sırasında keşif yapılamaz, bilirkişi ya da uzman görüşü alınamaz, tanık dinlenemez, yemin teklif edilemez.

Ön inceleme aşamasında, mahkeme, tarafları sulh olmaya veya Arabuluculuk Yolu’na gitmeye teşvik eder.

Mahkeme Ön İnceleme Aşamasında Neler Yapar?

Mahkeme ön incelemeyi yaparken bu ön incelemenin duruşmalı veya duruşmasız ( dosya üzerinden ) yapılmasına karar verebilir.

(1) Dosya Üzerinden Ön İnceleme
Ön inceleme, 6100 sayılı HMK.nun usûl sistemine getirdiği önemli bir yeniliktir. Yargılamadaki gecikmeleri önleme ve yargılamaya hız getirme sâikiyle “Ön inceleme ” aşamasına yer verilmiştir.
Dilekçelerin teâtisi (karşılıklı verilmesi ve tebliğ olunması) evresi bittikten sonra mahkeme hâkimi, dosya içindeki bütün dilekçe ve belgeleri tetkik eder. Dosya üzerinden yapılacak bu tetkikte hakim, öncelikle şu iki yönü inceleyip karara bağlar:

  1. Dava şartları
  2. İlk itirazlar

Bu iki hususla ilgili inceleme, dosya üzerinden yapılabilir, ayrıca duruşma yapılmasına gerek yoktur. Mahkeme yetkisiz ya da görevsiz ise, dosya üzerinden yetkisizlik veya görevsizlik kararını verebilir. Özetle, “Ön İnceleme Aşaması“nda dosya üzerinden karar verilebilecek haller, “Dava Koşulları” ile “İlk İtirazlar” dan ibarettir. Bu iki konu dışında, diğer yönlerin incelenmesi, duruşma yapılmasını gerektirir. Ancak, mahkeme, gerektiği takdirde kararını vermeden önce, bu hususlarda tarafları dinlemek isteyebilir ve bu sebeple de ön inceleme duruşma günü verebilir (HMK. md. 138).

(2) Duruşmalı Ön İnceleme
Mahkeme, (HMK md. 138 çerçevesinde) dosya üzerinden yapacağı incelemenin ardından, ön inceleme için bir duruşma günü belirleyerek taraflara tebliğ eder (HMK. md. 140). “Ön İnceleme Duruşması”na çağrı önemlidir.
Çünkü, çıkarılacak davetiyede (çağrıda), diğer bilgi ve bildirimlerin yanında;

  1. Taraflara sulh için gerekli hazırlığı yapmaları,
  2. Duruşmaya taraflardan sadece birinin gelmesi ve yargılamaya devam edilmesini istemesi durumunda, mazeretsiz gelmeyen tarafın, yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edemeyeceği,
  3. Duruşmaya gelen tarafın, gelmeyenin muvafakatına gerek kalmadan iddia ve savunmasını genişletebileceği veya değiştirebileceği ihtarlarına yer verilir (HMK. md. 139).

Ön İnceleme Duruşması Ne kadar Sürer

Ön inceleme duruşması, kural olarak tek duruşmada tamamlanır. Ancak zorunlu hallerde bir defaya mahsus olmak üzere, yeni bir duruşma günü tayin edilir (HMK. md. 140/4).
Demek oluyor ki, ön inceleme duruşması, azâmi 2 kez yapılabilir.

Hâkim, ön inceleme duruşmasında, öncelikle “Dava Şartlan” ve (kesin kurala bağlı olmayan yetki itirazı, tahkim yolu itirazı ve iş bölümü itirazından oluşan) ” İlk İtirazlar” hakkında karar verebilmek için, gerekli görürse, tarafları dinler; daha sonra, tarafların iddia ve savunmaları çerçevesinde, anlaşabildikleri ve anlaşamadıkları hususları tek tek tespit ederek duruşma tutanağına yazar (HMK. md. 140/1).

Hâkim, uyuşmazlık konularını tespit ettikten sonra, tarafları sulhe veya arabuluculuk yoluna teşvik eder; bu konuda sonuç alınacağı kanaatine varır ise, (bir defaya mahsus olmak üzere) yeni bir duruşma günü tayin eder (HMK. md. 140/2).

Ön inceleme duruşmasının sonunda, tarafların sulh/arabuluculuk girişim ve çabalarından bir sonuç alıp almadıkları; sonuç almadıkları takdirde anlaşamadıkları hususların nelerden ibaret olduğu tutanakla tespit edilir. Düzenlenen tutanağın altı, ön inceleme duruşmasında hazır bulunanlarca (hâkim, kâtip ve taraflarca) imzalanır. Daha sonra “Tahkikat” aşaması, bu tutanak içeriği esas alınarak yürütülür (HMK. md. 140/3).

Önemle belirtilmelidir ki, ön inceleme duruşmasında, taraflarca, dilekçelerinde gösterdikleri, ancak henüz sunmadıkları belgeleri mahkemeye sunmaları veya başka yerden getirtilecek belgelerin getirilmesi için gerekli açıklamayı yapmaları için kendilerine 2 haftalık kesin süre verilir. Bu hususların (verilen kesin süre içinde) tam olarak yerine getirilmemesi halinde, o delile dayanmaktan vazgeçilmiş sayılmasına karar verilir (HMK. md. 140/5).

Ön İnceleme Duruşması İçin Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Süre

Mahkeme, ön inceleme duruşmasını tamamladıktan sonra ve fakat ” tahkikat” evresine geçmeden önce, düşürücü süreler” ile “zamanaşımı” hakkındaki itiraz ve delilleri (savunmaları) de ayrı ayrı inceleyip karara bağlar.

Ön İnceleme Aşamasında İddia ve Savunma Genişletilebilir Mi?

Tarafların “Dilekçe Teâtisi” sırasında, “Cevaba Cevap” ve “İkinci Cevap” dilekçeleri ile iddia ve savunmalarını genişletme veya değiştirme serbestisine sahiptirler.

“Ön inceleme aşaması”nda ise, iddia ve savunmayı “Genişletme ve Değiştirme” ancak iki şekilde mümkün olabilir :

  1. Açık rıza ile ön inceleme duruşmasında taraflardan biri, diğer tarafın (zımnî=örtülü) değil, açık ve net muvafakatıyla iddia ve savunmasını değiştirebilir ya da genişletebilir.
  2. Taraf yokluğunda ön inceleme duruşmasına gelen taraf, mazeretsiz olarak gelmeyen tarafın yokluğunda iddia veya savunmasını değiştirebilir veya genişletebilir (HMK. md. 141/1)

Ön inceleme aşamasının tamamlanmasından sonra iddia veya savunma değiştirilemez ve genişletilemez (HMK. md. 141/1). Ancak, bu konuda “Islah Yolu” ile “Karşı Tarafın Açık Muvafakati Yolu” hükümleri saklıdır (HMK. md. 141/2).

Bu makaleyi sosyal medyada paylaşarak sitemize katkıda bulunabilirsiniz.
1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars (1 oy, puan: 5,00 üzerinden 5)
Loading...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

İLETİŞİM
Sosyal Medya
Site Üzerinden Soru Sor
WhatsApp
Telefon Görüşmesi ( Sadece Müvekkil )
error: Kopya İçerik Yasaklanmıştır.
tr_TRTürkçe
en_USEnglish tr_TRTürkçe