Hukukta Bekletici Mesele ve Ön Sorun

Davada Ön Sorun ve Bekletici Mesele

DAVADA ÖN SORUN VE BEKLETİCİ MESELE

DAVADA ÖN SORUN (HADİSE)

Görülmekte olan bir davada davanın sürdürülmesi ve karara bağlanması için öncelikle çözümlenmesi gereken sorunlara “ön sorun” (hadise) denilmektedir (HMK. md. 163).

İlk itirazlar, yetki itirazı, iş bölümü itirazı, davada delil olarak gösterilen senetle ilgili sahtelik iddiası, hâkimin reddi, bilirkişinin reddi, eski hale getirme gibi birçok sorun “ön sorun” olarak nitelendirilir ve davaya devam olunabilmesi için bu tür ön sorunların öncelikle çözümlenmesi gerekir.

Ön sorunlar, yargılamanın her aşamasında ortaya çıkabilir. Yargılama sırasında, davaya ilişkin bir ön sorun ortaya çıktığında, ilgili taraf, bu ön sorunu, dilekçe vermek suretiyle ya da duruşma sırasında sözlü olarak ileri sürüp bu ön sorunun duruşma tutanağına geçirilmesini sağlar (HMK. md. 163).

Ön Sorunun İncelenmesi

Bir davada ortaya çıkan ön sorunları, o davaya bakan mahkemenin kendisi inceleyip karara bağlar.

Taraflardan birinin gerek dilekçeyle gerekse duruşma sırasında sözlü olarak ileri sürdüğü ön sorunu, mahkeme, incelemeye değer görürse; belirleyeceği süre içinde, varsa delilleriyle birlikte cevabını bildirmesi için diğer tarafa tebliğ eder ya da tefhim eder (HMK. md. 164/1).

Şayet “ön sorun” hakkında davanın tarafları arasında bir çekişme varsa; hâkim, gerekirse, iki tarafı da davet edip dinledikten sonra kararını verir (HMK. md. 164/2).

Hâkim, ön sorun hakkındaki kararını taraflara tefhim veya tebliğ eder (HMK. md. 164/3).

Ön sorunla ilgili karar, mahkemenin davadan el çekmesini gerektiriyorsa, bu karar bir nihai karardır. Bu sebeple, (HMK md. 341’deki sınırlama dışında) “Kanun Yolu”na başvurulabilir. Buna karşılık, mahkemenin ön sorunla ilgili verdiği karar, davadan el çekmeyi gerektirmiyorsa, bu karar, bir ara karardır. Tek başına “Kanun Yolu” na götürülemez. Örneğin, yetki itirazının reddine dair karar için “Yasa Yolu” na gidilemez.

BEKLETİCİ SORUN

Eskiden “Mes’ele-i Müstehire” olarak ifade edilen “Bekletici Sorun”, bir davanın görülmesi sırasında ortaya çıkan ve bu davanın tetkiki ya da karara bağlanabilmesi için başka bir makamca çözülmesi gereken sorunlardır.

Bir davada hüküm verilebilmesi, başka bir davaya, idari makamın tespitine yahut dava konusuyla ilgili bir hukuki ilişkinin mevcut olup olmadığına kısmen veya tamamen bağlı ise, mahkemece o davanın sonuçlanmasına veya idari makamın kararına kadar yargılama bekletilir (HMK. md. 165/1).

Bir davanın incelenmesi ve sonuçlandırılması, başka bir davanın veya idari makamın çözümüne bağlı ise, mahkeme, ilgili tarafa, görevli mahkemeye veya idari makama başvurması için uygun bir süre verir.

Bu süre içinde görevli mahkemeye veya idari makama başvurulmadığı takdirde, ilgili taraf, bu husustaki iddiasından vazgeçmiş sayılarak, (mahkemece) esas dava hakkında karar verilir (HMK. md. 165/2).

Yasa koyucunun “Bekletici Mesele” ile ilgili düzenlemesine göre, temelde iki halde bekletici mesele ortaya çıkabilir.

Birinci hâl: derdest olan bir davanın incelenmesinin ve sonuçlanmasının başka bir davanın sonuçlanmasına ya da idari makamın kararına bağlı olup da, henüz o başka davanın açılmamış ya da ilgili idari makamın kararının henüz verilmemiş bulunmasıdır.

İkinci hâlde: mahkeme, ilgili tarafa süre verir. Verilen sürede dava açılmaz ya da idari merci kararını vermezse, ilgili taraf, bu iddiasından vazgeçmiş sayılır.

“Bekletici Sorunlar”ın Çeşitleri

Bekletici sorunlar iki gruptur: Zorunlu bekletici sorunlar, ihtiyati bekletici sorunlar.

Zorunlu Bekletici Sorunlar
Aşağıdaki hallerde, hukuk mahkemesi, başka mahkemedeki bir davayı “Bekletici Mesele” yapmak zorundadır:

Anayasa Mahkemesinin Kararının Beklenmesi
Bir hukuk davasında, mahkeme, re’sen ya da bir tarafın talebiyle (o davada) uygulanacak kanun hükmünün Anayasaya aykırılığı kanaatine varırsa, Anayasa Mahkemesinin vereceği karara kadar davayı bekletir. (Anayasa md. 152).
Anayasa mahkemesi kararını 5 ayda verir. Mahkeme, bu karara göre hareket eder, aksi halde mahkeme, görmekte olduğu davayı yürürlükteki kanuna göre sonuçlandırır.

Uyuşmazlık Mahkemesinin Kararının Beklenmesi
Hukuk mahkemesi ile İdare mahkemesi arasında olumlu görev uyuşmazlığı (yargı yolu uyuşmazlığı) çıkması halinde, hukuk mahkemesi, Uyuşmazlık Mahkemesince bir karar verilinceye kadar bekler. Uyuşmazlık Mahkemesinin 6 ay içinde vereceği karara göre hukuk mahkemesi hareket eder. 6 ay içinde karar verilmezse, hukuk mahkemesi davayı mutâd seyrinde sürdürür. (UMK. md. 18)

İcra Mahkemesinin Bekletici Sorun Yapması
İtirazın kesin olarak kaldırılması davasına bakan icra mahkemesi, terekenin borca batık olduğunun tespiti davası açması için borçluya uygun süre verir. Borçlu, verilen süre içinde dava açarsa, açılan bu dava bekletici mesele olur .Kİİ(md. 68/4).

Hakem Yargılamasında davanın tahkime elverişli olup olmadığı hakkındaki mahkeme kararı, zorunlu bekletici mesele olur.

İhtiyarî Bekletici Sorunlar
Yukarıda belirtilenlerin dışında, “Bekletici Sorun” yapmak, mahkemenin takdirine bırakılmıştır.
Mahkeme, belli şartların varlığı halinde, başka mahkemede (1) ” Görülen”, veya (2) “Görülecek olan” bir davayı bekletici mesele yapabilir.

Bu makaleyi sosyal medyada paylaşarak sitemize katkıda bulunabilirsiniz.
1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars (1 oy, puan: 5,00 üzerinden 5)
Loading...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

İLETİŞİM
Sosyal Medya
Soru Sor
WhatsApp
Telefon Görüşmesi ( Sadece Müvekkil )
tr Türkçe
X
error: Kopya İçerik Yasaklanmıştır.