Prosedur nədir? Qanunda prosedur nədir?

“Usul” Kavramı

“Asi” kelimesinin çoğulu olan “usul”, bir ilim ya da tekniğin esas konu ve içeriğinden önce öğrenilmesi gereken başlangıç bilgileri ile düzen, tertip ve yöntem manalarına gelir. Kelimenin Fransızca karşılığı “methode” olup “yöntem” anlamındadır. “Özel Hukuk Muhakeme Usulü” bilim dalı adında geçen “Usul” kavramı, kısaca ” yöntemler” anlamındadır. Anlatılmak istenen, Özel Hukukla ilgili Yargılama düzeni ve yöntemleridir.

Hukukta Usulü İşlemler Her Aşamada Yer Almaktadır

Özel Hukuk Yargılama sürecini başından sonuna kadar yönlendiren, şekillendiren taraf ve məhkəmə işlemlerine “Prosedur əməliyyatları"Adlanır.

"Üsulu", Lüğətdə, ərəb dilində" anlayışıəsl” kelimesinin çoğulu olup; astllar, ilkeler, kökler anlamlarını taşır. Usûl terimi, Özel Hukuk Yargılamasında yargılama sürecini başlangıcından sonuçlanmasına kadar belli bir tertip içinde düzenleyici ve şekillendirici işlev ve işlemleri ifadə edir.

Prosessual hərəkətin məqsədi qanuni əlaqə yaratmaq deyil, hüquqdan istifadə etmək və ya mövcud hüquqi vəziyyəti qorumaqdır.

Qısaca, prosessual hərəkət birbaşa məhkəmə prosesinə xidmət edən proses və funksiyalardır.

Prosedurun elementi

Bir "rəsmi prosedur" dan danışmaq üçün aşağıdakı elementləri ehtiva etməsi istənilir:

Sınaq Davamının Məqsədinə əməl edilməlidir,

Bu prosessual prosesin əsas xüsusiyyəti. Çünki əsas məqsəd mübahisəni həll etmək üçün addımlar atmaq, məqsədə uyğun qaydada və qaydada lazımi işləri görməkdir.

Məhkəmə və ya Tərəflər tərəfindən həyata keçiriləcək prosedur qaydası.

Usûl işlemlerinin başlatılması için öncelikle uyuşmazlığın taraflarından birinin mahkemeye başvurması gerekir. Bu, öncelikli koşuldur. Çünkü, iki yan tərəfdən birinin talebi olmadıkça, hakim bir davayı inceleyemez ve karara bağlayamaz. Ancak, yargılama süreci içinde taraf talebi olmasa da məhkəmə, bazı usûl işlemlerini re’sen (kendiliğinden) yapabilir. Re’sen isticvaba, re’sen keşif ve bilirkişi incelemesine karar vermesi gibi.

Müsbət və ya mənfi prosedurlar

Misal üçün; "Qanuni vasitə" üçün müraciət etmək mənfi prosedur deyil, müsbət bir prosedurdur. Lakin hər iki prosedurun da hüquqi nəticələri var.

QRUP TƏDBİRLƏRİ

Şəxsi Hüquq Məhkəməsi Prosesi prosesi iki qrupa bölünür: Tərəflər tərəfindən edilən prosedurlar; Məhkəmə tərəfindən prosedur qaydaları.

Tərəflərin prosedurları

Tərəflərin prosessual məhkəmələri məhkəmə prosesini başlatan əməliyyatlardır.

Tərəflərin sövdələşməsi açıq / qapalı / müsbət / mənfi ifadə və tərəflərdən birinin məhkəmə prosesinin istismarı, icrası və yekunlaşdırılması baxımından təsirlidir.

Tərəflərin əsas prosedurları tələb və tələbləri, dəlilləri, əks dəlilləri və müdafiələrini məhkəməyə təqdim etməkdir. Başqa sözlə, "Tərəflər tərəfindən gətirilmə" (HMK. Maddə 25) tələblərini yerinə yetirməkdir.

Tərəflərin prosedur prosedurları daxili ayrıseçkiliyə də məruz qala bilər:

Tərəflərin sayı üzrə prosedur əməliyyatları:

İkitərəfli prosedurlar: Bu sövdələşmələrə misal olaraq Səlahiyyət Sazişləri (HMK. Art. 17), Sübut Müqavilələri (HMK. Art. 193), Arbitraj Sazişləri (HMK. Art. 412 et al.) Və müqavilə xərcləri müqavilələri (HMK.).

Birtərəfli prosedurlar: Tek taraflı usûl işlemleri, davacı ya da davalı tarafın yargılama sürecine ilişkin olarak yaptığı yargılamanın yürütülmesine yönelik işlemlerdir. Örneğin; davacının dava açması, davalının savunması, işin ihbarı, ikrar beyanı gibi.

Məqsədinə görə prosedur prosedurları:

İddia vasitələri, müdafiə vasitələri və digər alətlər olaraq "Tərəf Əməliyyatları" nı üç alt qrupa bölə bilərik:

İddia Vasitələri:  İddialar tərəflərdən birinin qərardadın təsirli olması üçün qanuni faktlar və faktlar barədə məlumat və rəyləri məhkəməyə təqdim etdiyi məhkəmə prosesidir. İddialar tərəf tərəfindən tez-tez irəli sürülür. Məhkəmə iddiası və qanuni səbəb vermək və iddialara əsaslanaraq vaxtı sübut etmək kimi.

Müdafiə vasitələri:  Müdafiə vasitələri ümumiyyətlə cavabdeh tərəfindən irəli sürülür. Təqsirləndirilən şəxsin iddialarını təkzib edərək etibarsız hala gətirərək cavabdeh tərəfin verdiyi rədd, rədd, rədd və etirazları bu qrupa düşür. İddiaçının müdafiə vasitələri və cavabdehin müdafiəsi vasitələri mühakimə edən hakimi hərəkətə keçməyə və mahiyyəti barədə qərar verməyə çağırır.

Digər Nəqliyyat vasitələri: “Diğer Vasıtalar” olarak nitelendirilen taraf işlemleri, iddia ve savunma araçları değildirler. Ancak verilecek karara etkili olabilecek bir durum meydana getirirler, yemin teklifi, islah, davaya müdahale gibi işlemler bu gruba örnek gösterilebilir.

Transaction Termination Party əməliyyatları

Əmanət Azadlığı Prinsipinə (HMK. Art. 24) görə, iş tərəfləri işin mövzusunda istədikləri kimi qənaət etməyə imkan verən müxtəlif prosedur prosedurları mövcuddur. Bu müddət və
Bəzi yollar "işi dayandıran tərəfi" götürməklə xarakterizə olunur.

Bu əməliyyatların əsas olanları bunlardır:

  1. Tərəflər barışmalı (HMK. Art. 313),
  2. İddiaçının işdən imtina etməsi. 307),
  3. Təqsirləndirilənin davanı qəbul etmək üçün etdiyi hərəkətlər (HMK. Art. 308).

Məhkəmə tərəfindən prosedur qaydaları

Bunlar, işlərin icrası üçün edilən müraciət və rəhbərliklə mübahisəyə son qoymaq üçün məhkəmə tərəfindən edilən əməliyyatlardır.

Məhkəmənin prosessual prosedurlarının gözləyən məhkəmə prosesində olması vacibdir. Halbuki, məhkəmədə bir iş olmadığı təqdirdə də məhkəmə "prosessual hərəkət" edə bilər. Dəlil və qərar tətbiqetmələrinin təyin edilməsindəki prosedurlar kimi.

Kuşkusuz ki hakim, taraflardan birinin talebi olmaksızın, re’sen bir davayı inceleyemez ve karara bağlayamaz (HMK. md. 24). Ne var ki, eğer konu (çekişmesiz yargı işlerinde olduğu gibi) kamu düzenini ilgilendiriyorsa, hakim talep olmasa da re’sen (kendiliğinden) harekete geçmesi ve gerektirici usûlî işlemleri yerine getirmesi aslî görevidir.

Məhkəmənin prosessual istintaqı, işin yekunlaşmasını təmin edən prosedur və məhkəmənin idarə edilməsini və nizam-intizamını təmin edən prosedurlardır.

Məhkəmələrin işlərin yekunlaşdırılması prosedurları ümumiyyətlə iki növ qərar şəklində özünü göstərir: (1) Aralıq qərarlar, (2) Son qərarlar.

Aralıq qərarlar

Hakim məhkəməyə davam edərkən bir çox aralıq qərarlar qəbul edir.

Məhkəmələr prinsip etibarilə aralıq əmrləri ilə əlaqələndirilmir. Səhv aralıq qərarlarını əsaslandıraraq geri qayıtmaq mümkündür.

Yekun qərarlar

Məhkəmə prosesini başa vuran qərarlar son (yekun) qərarlar adlanır. Son qərarlar (Qanun pozuntusu prosesi istisna olmaqla) ləğv edilə bilməz.

Yekun qərarlar icraata prosessual olaraq xitam verir və ya mahiyyət etibarilə xitam verir. Prosessual olaraq son qərarlar "Yetkinlik çatışmazlığı" və "Hakimiyyətin inkar edilməsi" kimi qərarlardır.

Əsasən ləğv olunan qərarlar mübahisəni mahiyyətcə həll edən qərarlardır. Bunlara "Mühakimə" deyilir. Müddəalar qəti olarsa, "Yekun Təminat" adlanır. Hakimlər məhkəmə prosesini həm maddi, həm də rəsmi şəkildə icra etmək səlahiyyətinə malikdirlər.

Hakim işlərin ardıcıl və ağlabatan bir müddətdə sona çatması üçün lazımi tədbirlər görür (HMK. Art. 30). Zərurət olduqda işləri deşifrə ilə araşdırır və həll edir (HMK. Art. 167), lazım gəldikdə isə əlaqəli işləri birləşdirir və bağlayır (HMK. Art. 166).

Hakimlerin, şeklî bakımdan da yargılamanın düzenli ve disiplinli yürütülmesini sağlama görevleri vardır. Bu görev yürütülürken gerektiğinde məhkəmə disiplinini bozan taraf için 4 güne kadar Disiplin Hapsi ile tecziye kararı da verilebilir (HMK. md. 151/1).

Katibin məhkəmədə və ya məhkəmənin kənarında, hakimin iştirakı ilə həyata keçirilməsi üçün hər hansı bir prosedurda iştirak etməsi məcburidir (HMK. Art. 157/1).

Katib qanuni və ya həqiqi maneələrlə xidmət edə bilmirsə və iş gecikirsə, başqa bir şəxs,
Katib təyin edilə bilər (HMK. Sənət. 157/2).

TƏDBİRLƏRİN HÜQUQLARI

Prosedur Prosesləri Ümumiyyətlə Şekillendirilməlidir

Mülki Prosessual Məcəllədə hər bir məhkəmə qərarının necə ediləcəyi barədə xüsusi qaydalar yer alır. Bu qaydaların əksəriyyəti "yazılı" olsa da, bir hesabatda göstərilən "şifahi" prosedur prosedurları da mövcuddur.

Məhkəmə prosesi zamanı məhkəmə qarşısındakı hər hansı bir məhkəmə prosesinin mövcudluğu, əhatəsi və məzmunu yalnız dəqiqələrlə sübut edilə bilər (HMK. Art. 156).

Prosedur əməliyyatlarında, forma ictimai sifarişdəndir. Məsələn, ərizə və cavab ərizələrinin necə qurulduğunu və onların məzmununun qanunla necə tənzimlənməsini (HMK. Art.119,
129).

Zamana tabe olan prosedur əməliyyatları

Prosedur qanununda prosedur prosedurları, prinsipcə, vaxtla təyin olunur.

Bəzi dövrlər qanunverici tərəfindən təyin olundu (HMK. Art. 126, 366, 371) və bəziləri hakimin ixtiyarına verildi (HMK. Art. 146, 325). Qanuni müddət son deyil. Məhkəmə tərəfindən təyin olunan müddətlərin dəqiqliyi də qərar verilə bilər.

Tərəflər üçün son tarixlərdən başqa məhkəmələr üçün də son tarixlər var (HMK. Art. 90,1551, 294,372).

Məhkəmələr üçün son tarixlər layiq deyil.

Prosedur prosedurları prinsipdə şərti ola bilməz

Ümumi qayda budur ki, prosedur əməliyyatları təmin edilə bilməz. Məsələn, işə son qoyan prosessual icraat üçün “qəbul” nəzərdə tutula bilməz (HMK. Maddə 309/4). Bununla birlikdə, "sülh" də asılıdır
redaktə edildi (HMK. sənət. 313/4).

Ayrıca tərəddüdlü usûl işlemleri de geçerli kabul edilebilir. Sözgelimi, görevsizlik itirazı yerinde görülmezse, davanın yetki yönünden reddi istenebilir.

Prosedurları Rəqibin məlumatlarına təqdim etmək lazımdır

Prosessual prosedurlar yazılı və ya şifahi ola bilər. Lakin, əməliyyatın qanuni məcburiyyəti üçün müvafiq şəxsə bildirilməlidir. Şifahi bildiriş üçün “tefhim", Və yazılı bildiriş"təbliğBu deyilib.

Heç bir bildiriş edilmədiyi əməliyyat, rəqib üçün "mövcud deyil". Qanunsuz bildiriş də etibarlı deyil. Bununla birlikdə, qanunsuz bildirişə baxmayaraq, əlaqədar şəxs bildirişin məzmunu yaratmışdırsa, bildiriş etibarlıdır.
sayılır. (Notification Kn. Art. 32).

Vəkil Saim İNCEKAŞ - Adana Hüquq Bürosu və Hüquq Bürosu

Sonuncu dəfə 12 iyun 2021-ci il, 19:44 tarixində redaktə edilmişdir

Paylaş
Vəkil Saim İncekaş

Vəkil Saim İncekaş. Adanada yaşayır. Qurucusu olaraq Adana Hüquq və Məsləhət Ofisində işinə davam edir. Cinayət Qanunu, Mülki Boşanma-Ailə Qanunu, İT Qanunu vəkilliyi əsas təhsil sahələridir. Xüsusilə boşanma və cinayət qanunu ilə əlaqəli təcrübəsi və təcrübəsi var. Bu sahələrdə 5.000-dən çox məqalə və məqaləsi var. Epistemofiliya diaqnozu var. Ünvan: Kayalıbağ, Ziya Algan İş Mərkəzi, Turhan Cemal Beriker Blv. No: 9 E-mail: av.saimincekas@gmail.com Telefon: 0534 910 97 43

Şərh yaz

Elektron poçtunuz gizli saxlanılır.