Çocuk Görüş Merkezi, çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair mahkeme kararlarının güvenli ve çocuk dostu bir ortamda yerine getirilmesi için oluşturulmuş mekânlardır. Bu merkezlerin temel amacı, çocukların üstün yararını gözeterek teslim ve görüşme işlemlerini sorunsuz bir şekilde gerçekleştirmektir. İlgili kanunlara göre çocuk görüş merkezleri şu şekilde çalışır:

• Amacı: Çocuk teslimi ve kişisel ilişki kurulmasına dair işlemler, çocukların duygusal ve psikolojik açıdan zarar görmeden, güvenli bir ortamda gerçekleştirilir. Çocuğun ruhsal ve fiziksel gelişimini korumak önceliklidir.
• Mekân Seçimi: Valilikler ve belediyeler, çocuk teslimi için uygun yerler belirler veya uygun mekânlar oluşturur. Bu mekânlar, çocuğun ihtiyaçlarına uygun olarak fiziksel ve ruhsal gelişimini destekleyecek şekilde tasarlanır ve düzenlenir​.
• Güvenlik ve Denetim: Teslim işlemlerinin yapıldığı mekânların güvenliğinin sağlanması esastır. Güvenlik unsuru yeterli değilse, gerekli önlemler kolluk kuvvetleri tarafından alınır. Ayrıca, teslim süreci güvenlik kameraları ile kayıt altına alınır​.
• Çocuk Dostu Ortam: Bu mekânlar, çocukların kaliteli zaman geçirmesi için oyuncaklar, boyama kitleri, hikâye kitapları gibi materyallerle donatılır. Mekânlar, aydınlık, ferah ve çocukların kendilerini rahat hissedecekleri şekilde düzenlenir​.

Çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair kesinleşmiş mahkeme kararları yerine getirilmezse, hak sahibi, mahkemenin verdiği ilam veya tedbir kararının uygulanması için adliye içerisinde yer alan adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğüne gerekli belgeler ile başvurabilir. Bu belgeler arasında mahkeme kararı, kesinleşme şerhi, kimlik bilgileri ve varsa sosyal inceleme raporları yer alır.

Başvuru sonrası müdürlük, yükümlü ile iletişime geçer ve çocuğun belirlenen yere teslim edilmesini sağlar. Yükümlü, mahkeme kararına uymadığında teslim emri gönderilir ve bu emre uyulmazsa disiplin hapsi uygulanabilir​.

Çocuk Görüşme Merkezlerinde çocuk teslimi ve kişisel ilişki süreçleri, çocuğun üstün yararı gözetilerek uzmanlar eşliğinde yürütülür. Süreç şu adımlarla ilerler:

• Başvuru: Kişisel ilişki kurulması veya teslim talepleri için hak sahibi ebeveyn Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüklerine (ADM) başvurur.
• İletişim ve Rehberlik: Başvurudan sonra uzmanlar, taraflarla iletişime geçerek süreci yönlendirir. Taraflara rehberlik edilir ve çocuğun eğitim, psikolojik durumu gibi etmenler dikkate alınarak görüşme ayarlanır.
• Teslim: Mahkeme kararına göre belirlenen gün ve saatte, çocuk, belirlenen teslim mekânına getirilir ve uzmanlar veya rehber öğretmenler eşliğinde hak sahibi ebeveyne teslim edilir. Görüşme süresince çocuğun ihtiyaçlarına odaklanılır ve ebeveynlerin birbirleriyle doğrudan temas etmemesi sağlanır. Bu, çocuğun duygusal olarak güvende hissetmesini sağlar. Görüşme sonrasında, bir rapor hazırlanır ve dosyasında saklanır.
• Danışmanlık: Taraflara doğru ebeveynlik ve çatışmaların çocuk üzerindeki olumsuz etkilerini önlemeye yönelik danışmanlık sağlanabilir.
• Yazılı Uyarı: Taraflardan biri çocuğu getirmezse yazılı uyarı ve disiplin hapsi gibi yaptırımlar devreye sokulur.​

Çocuk Görüşmesi Merkezi, çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair aile mahkemeleri tarafından verilen ilam veya tedbir kararlarının uygulanmasında kullanıldığını daha önce açıklamıştım. Bu merkezlerden faydalanabilecek kişiler ise şunlardır:

1. Mahkeme Kararı ile Hak Sahibi Olan Ebeveynler: Çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair mahkeme kararı verilen ebeveynler, çocuklarını bu merkezlerde teslim alabilir veya teslim edebilirler.
2. Çocukla İlgili Mahkeme Kararlarının Uygulayıcıları: Çocuğun üstün yararını gözeterek, Adalet Bakanlığı tarafından yetkilendirilen müdürlükler, psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacılar gibi uzmanlar bu süreçte yer alır ve destek sağlarlar.
3. Çocuk Teslim Yükümlülüğüne Sahip Olanlar: Çocuğu teslim etmesi gereken taraflar, mahkeme kararına uymak zorundadır ve teslim işlemlerini bu merkezde gerçekleştirebilirler​.

Çocuk Görüşmesi Merkezlerinde, çocuğa zarar verebilecek herhangi bir davranış yasaktır. Ebeveynler, merkezin kurallarına uymak zorundadır ve görüşme sırasında çocuğun duygusal veya fiziksel olarak zarar görmesine neden olabilecek herhangi bir eylemden kaçınmalıdırlar. Görüşme sırasında, merkezin belirlediği kurallara uymayan ebeveynler hakkında rapor hazırlanabilir ve bu raporlar mahkemeye sunulur. Başlıca şu davranışların yasak olduğunu söyleyebilirim:

• Zorlayıcı Davranışlar: Çocukla ilişki kurulması sırasında zorla müdahale etmek veya çocuk üzerinde baskı kurmak yasaktır. Süreç rıza esasına dayalı olarak gerçekleştirilmelidir​.
• Teslim Yükümlülüğüne Uymamak: Mahkeme kararına aykırı olarak çocuğu teslim etmemek veya geç getirmek yasaktır. Bu durumda disiplin hapsi uygulanabilir​.
• Olumsuz Ebeveyn Tutumları: Teslim sırasında ebeveynlerin çocuk üzerinde olumsuz etki yaratacak şekilde davranmaları yasaktır.
• Görüşmeyi Engellemek: Mahkeme kararlarına uygun olarak çocukla kişisel ilişki kurulmasını engellemek veya çocuğu görüşmeye getirmemek yasaktır.

Türk Medeni Kanunu, Çocuk Koruma Kanunu, Yönetmeliği, Yargıtay kararları çocuk görüşme merkezi ile ilgili hususları düzenler. Bu düzenlemeler, çocuğun yüksek yararını gözeterek mahkemelerin verdiği kişisel ilişki kararlarının nasıl uygulanacağını, dolayısı ile çocuk görüş merkezlerinin kuruluş ve yapılanma işlemlerini belirler:

• Çocuk Koruma Kanunu MADDE 41/A: Çocuk teslimi, adli müdürlüklerce uzmanlar gözetiminde gerçekleştirilir.
• Çocuk Koruma Kanunu MADDE 41/C: Rıza olmazsa müdürlük teslimi sağlar, emre uyulmazsa ceza verilir.
• Çocuk Koruma Kanunu MADDE 41/D: Teslim mekânları belirlenir, güvenlik ve araç sağlanır.
• Çocuk Koruma Kanunu MADDE 41/H: Harçlar muaf, masraflar Bakanlıkça karşılanır.
• Çocuk Teslimi Ve Çocukla Kişisel İlişki Kurulmasına İlişkin İlam Ve Tedbir Kararlarının Yerine Getirilmesine Dair Yönetmelik Madde 2: Bu yönetmelik, görevli birimler, teslim usulleri ve itirazları düzenler.
• Çocuk Teslimi Ve Çocukla Kişisel İlişki Kurulmasına İlişkin İlam Ve Tedbir Kararlarının Yerine Getirilmesine Dair Yönetmelik Madde 4-k: Teslim mekânı, çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair ilam ve tedbir kararlarının yerine getirildiği çocuk dostu olarak düzenlenen ortamları ifade eder.

Bu tür merkezlerde, çocukların duygusal durumları yakından izlenir ve gerektiğinde psikolojik destek sağlanır. Çocuklar, boşanma veya ayrılık süreçlerinde duygusal olarak zorlanabilirler. Bu nedenle, merkezlerde psikologlar ve çocuk gelişim uzmanları görev yapar ve çocukların bu süreci en az hasarla atlatmalarına yardımcı olurlar.

Çocuklar, boşanma veya ayrılık süreçlerinde en çok etkilenen bireylerdir. Bu merkezler, çocukların bu süreçte daha az travma yaşamasını sağlar ve onların sağlıklı bir ilişki kurmasına yardımcı olur. 2022 yılı öncesi çocuklara bir mal gibi muamele edilerek, icra dairesinde haciz edilircesine bir görüş süreci işetiliyordu. 2022 yılındaki kanun değişikliğiyle birlikte Çocuk Koruma Kanunu’na eklenen maddeler sayesinde artık teslim ve görüş süreçleri daha medeni bir düzeye ulaştı.

---

• Çocuk Görüşmesi Merkezine Hangi Durumlarda Başvurulur?
  Çocuk Görüşmesi Merkezlerine boşanma veya ayrılık durumlarında, mahkeme kararıyla başvurulur.
• Çocuk Görüşmesi Merkezinde Görüşme Süresi Ne Kadar Olur?
  Görüşme süresi mahkeme kararıyla belirlenir. Mahkemeler 2 haftada bir haftasonu görüş izni kurar.
• Çocuk Görüşmesi Merkezinde Psikolojik Destek Sağlanır mı?
  Evet, merkezlerde psikolojik destek sağlanır ve çocukların duygusal durumları uzmanlar tarafından izlenir.
• Çocuk Görüşmesi Merkezi Başvurusu Nasıl Yapılır?
  Mahkeme kararı sonrasında, ilgili belgelerle adliyede yer alan adli destek müdürlüğüne başvuru yapılabilir.
• Çocuk Görüşmesi Merkezleri Ücretli midir?
  Bu merkezler genellikle ücretsiz hizmet verir, masraflar Adalet Bakanlığı tarafından karşılanır.

---

Adana’da Çocuk Görüşmesi Merkezleri ve Avukatlık Hizmetleri: Adana’da bu konuda hukuki danışmanlık ve destek almak isteyenler, uzman bir avukatla görüşerek çocuk görüşmesi ile ilgili haklarını öğrenebilirler. Adana’da avukatlık hizmeti sunan bir hukuk bürosu olarak, bu tür davalarda müvekkillerimize en iyi hukuki çözümleri sunuyoruz. Çocuğun yüksek yararı ilkesine uygun hareket ederek, hem ebeveynlerin hem de çocukların haklarını koruyoruz.

---

Boşanma davasında, dava süresi boyunca geçici velayet kararı alınır. Boşanma kararı verilip, bu karar kesinleştiğinde, velayet hakkı kalıcı olarak mahkemenin belirlediği tarafa verilir. Ancak, şartların değişmesi ve çocuğun üstün yararının göz önünde bulundurulması durumunda, velayet hakkı kendisine verilmeyen eş, boşanma sonrasında da velayet davası açarak çocuğun velayetini talep edebilir.

Ülkemizde çekişmeli boşanma davalarının neticelenmesi ne yazık ki uzun sürmektedir. Dava süresince velayet geçici olarak ebeveynlerden birine verilir ve bu durumda diğer ebeveyne de çocukla belirli zamanlarda görüşme hakkı tanınması gerekir. Uzun yargılama süresince de çocuğun diğer ebeveynle olan bağını sürdürmesi onun psikolojik ve duygusal gelişimine katkı sağladığı gibi, çocukla yapılacak bu görüş ebeveyn için de analık ve babalık duygusunu gerçekleştirmesi açısından en doğal haktır.

Henüz boşanma davası devam ettiğinden dolayı ebeveynin talebi ve mahkemenin de şartları uygun görmesi halinde hakim tarafından kişisel ilişki kurulmasına yönelik bir ara karar kurulur. Ara karar metni şu şekildedir:

Esas hakkında bir karar verilinceye kadar, Boşanma davasında alınacak önlemler TMK 169’da düzenlenmiş olup ilgili madde gereği, davanın devamı süresince 2023 doğumlu müşterek çocuk Ahmet’in annesinin himayesine bırakılmasına, müşterek çocuk ile baba arasında her ayın 1. ve 3. Haftası Cumartesi günü saat 09.00 Pazar 17.00 saatleri arasında, dini bayramların 2. Günü saat 09.00 ile 3.günü 17.00 saatleri arasında, yaz tatilinde 1 ay ve babalar gününde 09.00-17.00 saatleri arasında, okula başladığında sömestre tatilinde bir hafta olacak şekilde kişisel ilişki tesisine, belirlenen gün ve saatlerde müşterek çocuğun babaya teslimine, ara karardan bir suretin taraflara tebliğine karar verildi.

Henüz velayetle ilgili uyuşmazlık devam ettiğinden, hakim karar verirken hassas ve korumacı şekilde durumu ele alır. Aile mahkemesi hakimi, velayeti alamayan anne veya baba ile çocuk arasında kişisel ilişki kurulması konusunda karar verirken çeşitli hususları dikkate alır:

1. Çocuğun Yaşı: Küçük yaştaki çocuk anne bakım ve şefkatine muhtaçtır. Özellikle dava devam ederken 1-3 yaş arasında bulunan çocuk babasıyla yatısız şekilde görüştürülür.
2. Uzman Raporu: Uygulamada hakimler tedbiren kişisel ilişki kararını verirken uzman görüşüne (pedagog, psikolog) başvurmaktadırlar.
3. Ebeveynlerin Yaşam Koşulları: Ebeveynlerin iş durumu, sosyal hayatı ve çocuğa ayırabileceği zaman göz önünde bulundurulur. Bazı durumlarda (babanın suç işlemesi, uyuşturucu sabıkası olması gibi), çocuğun kişisel ilişki kurması denetim altında gerçekleştirilir. Denetimli görüşmeler, uzman psikologlar veya sosyal hizmet uzmanları eşliğinde yapılır.
4. Çocuğun Görüşü: İdrak yeteneğine sahip çocuğun kişisel görüşe dair bizzat kendi beyanlarına ağırlık verilir.

Boşanma davası süresince hakimin tedbiren ara karar niteliğinde kişisel görüş kararı vermesinin kanuni dayanakları mevcuttur:

• Türk Medeni Kanunu’nun 182. maddesi, boşanma sonrası çocukla kişisel ilişki kurulmasına ilişkin düzenlemeleri içerir. Bu madde, çocuğun üstün yararını koruma amacı güder.
• TMK 183. madde de çocuğun bakım ve gözetim yükümlülüğünü yerine getirmeyen ebeveynin bu hakkının sınırlandırılabileceğini belirtir.
• TMK 169. madde ise hakime boşanma davası sürecinde eşler ve çocuklarla ilgili geçici korumaya yönelik tedbir niteliğinde kararlar alma yetkisi verir.

• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2016/3456 E., 2017/5678 K.: Bu kararda, çocuğun yüksek yararı göz önünde bulundurularak, boşanma davası süresince anneyle kişisel ilişkinin devam etmesine hükmedilmiştir.
• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2018/457 E., 2019/1234 K.: Çocuğun psikolojik durumunun olumsuz etkilenmemesi için, dava süresince baba ile haftalık düzenli görüşme hakkı verilmiştir. Çocuk henüz 2 yaşında, anne sütüne muhtaç olduğundan babayla çocuğun yatısız günübirlik şekilde kişisel ilişki kurması uygun görülmüştür.

Bu dilekçe, kişisel ilişki tesisinin sağlanması için gerekli hukuki adımları atmanıza yardımcı olacaktır. Dilekçede, tarafların bilgilerinin doğru ve eksiksiz şekilde yazılması, özellikle davanın seyrini etkileyebilecek delillerin eklenmesi önemlidir.

ADANA AİLE MAHKEMESİ SAYIN HÂKİMLİĞİNE

DOSYA NO: [Dosya numarası yazılacak]

DAVACI: [Adınız ve Soyadınız] T.C. Kimlik No: [T.C. Kimlik numaranız] Adres: [Adresiniz]

VEKİLİ: [Avukatın Adı ve Soyadı]

DAVALI: [Karşı tarafın adı ve soyadı] Adres: [Karşı tarafın adresi]

KONU: Davacı müvekkil baba ile müşterek çocuk arasında geçici velayet kurulması, mümkün değilse kişisel ilişki tesisi için duruşma günü beklenmeksizin ara karar oluşturulması talebimizdir.

AÇIKLAMALAR:

1. Müvekkilim ile davalı arasında [boşanma davasının açıldığı tarih] tarihinde açılmış olan boşanma davası halihazırda devam etmektedir. Davalı anne müşterek çocuğu alıp evi terk etmiş bulunmaktadır. Dava dilekçemizde de beyan ettiğimiz üzere davalı evi terk ettikten sonra müşterek çocuğu da yanına almış ve müvekkil babaya çocuğu göstermemektedir. Bu sebeple dava süreci boyunca müşterek çocuk [çocuğun adı] ile baba arasında sağlıklı bir ilişki kurma ihtiyacı doğmuştur.
2. Müşterek çocuğun gelişimi ve duygusal durumu, her iki ebeveynin de onunla düzenli olarak zaman geçirmesini gerektirmektedir. Ancak davalı tarafın bu süreçte [çocuğun adını] ile kişisel ilişki kurulmasını engelleyici davranışlarda bulunduğu gözlemlenmiştir.
3. Türk Medeni Kanunu’nun 182. maddesi ve ilgili diğer hükümler çerçevesinde, çocuğun üstün yararının gözetilmesi gerekliliği dikkate alınarak, boşanma davası devam ederken müşterek çocuk ile müvekkil baba arasında kişisel ilişki kurulmasının tedbiren sağlanması büyük önem arz etmektedir.
4. Müvekkilim, müşterek çocukla belirli gün ve saatlerde görüşme talebinde bulunmakta olup, bu görüşmelerin sağlıklı bir şekilde yapılabilmesi için Mahkemenizden tedbiren kişisel ilişki tesisine karar verilmesini talep etmektedir.

HUKUKİ NEDENLER: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ve ilgili mevzuat.

DELİLLER:

• Nüfus kayıt örneği
• Tanık beyanları (varsa – zorunlu değil)
• Çocukla ilgili psikolojik raporlar (varsa – zorunlu değil)
• Diğer yasal deliller.

SONUÇ VE TALEP: Yukarıda arz ve izah edilen nedenlerle, baba ile çocuk arasında[çocuğun adı] ivedilikle boşanma davası süresince, Mahkemeniz tarafından uygun görülecek gün ve saatlerde, tedbiren kişisel ilişki tesis edilmesine karar verilmesini saygılarımla arz ve talep ederim.

Tarih: [Tarih yazılacak]

Davacı Adı Soyadı İmza

1. Boşanma davası devam ederken çocuğumla görüşme hakkım var mı?

Evet, mahkeme çocuğun üstün yararını gözeterek geçici olarak kişisel ilişki kurulmasına karar verebilir.

2. Mahkeme çocuğumla görüşmemi neden sınırlandırabilir?

Şiddet, istismar, bağımlılık veya psikolojik sağlık sorunları gibi durumlar nedeniyle çocuğun zarar görme riski varsa bu hak sınırlandırılabilir.

3. Çocuğumla görüşme hakkım denetim altında olabilir mi?

Evet, çocuğun güvenliği için denetimli, anne veya memur nezaretinde görüşmeler uygulanabilir.

4. Mahkeme çocuğun görüşünü dikkate alır mı?

Belirli bir yaşın üzerindeki çocukların görüşleri, kişisel ilişki tesisinde dikkate alınabilir.

---

Türk Hukuku uygulamasında, çocuğun 0-3 yaş arasında olduğu dönemde annenin bakım ve şefkatine mutlaka ihtiyaç duyduğu kabul edilir. Bu nedenle, 3 yaşına kadar olan dönemde kız çocuğunun velayeti genellikle annede kalır ve babaya verilmez. Ancak, bazı istisnai durumlar mevcuttur:

• Baba, annenin vefat etmesi durumunda kız çocuğunun velayetini alabilir.
• Annenin çocuğu istemediği durumlarda da velayet babaya verilebilir.
• Hakim, annenin akıl hastası olması, fiil ehliyetinin bulunmaması, çocuğa karşı şiddet uygulaması veya kötü alışkanlıkları olması gibi durumlarda velayeti anneye vermemeyi tercih edebilir.

Yukarıdaki üç madde hangi durumlarda çocuğu babaya verilebileceğini, hangi durumlarda anneye verilmeyeceğini kısa ve öz şekilde yanıtlamaktadır.

Ancak, her durumda kız çocuğunun üstün yararının gözetilmesi esastır. Mahkeme, çocuğun yararını dikkate alarak, herhangi bir yaş aralığına bakılmaksızın velayeti babaya verebilir. Bununla birlikte, özellikle 0-7 yaş arasında özel bakım ihtiyaçlarının olduğu durumlarda, velayet genellikle anne tarafına verilir.

Küçük ve idrak çağında olmayan kız çocuğun velayetinin babaya verilmesi gerektiğini ifade eden Bölge Mahkemesi kararının ilgili kısmı aşağıdaki gibidir.

Yasal olarak, Türkiye’de çocukların velayeti konusunda annenin önceliği bulunmaktadır.

• Türk Medeni Kanunu’na göre, çocuğun velayeti ana ve babaya aittir. Ancak ana ve baba anlaşamadığı takdirde hâkim, küçüğün menfaatlerini göz önünde tutarak velayeti anneye verir (TMK m.182).
• Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre de küçük kız çocuklarının velayeti öncelikle anneye verilmelidir.
• Ayrıca Çocuk Hakları Sözleşmesi uyarınca, ana-babanın ortak sorumluluğu ilkesi çerçevesinde çocuğun yararı gözetilerek karar verilmelidir.

Dolayısıyla mevcut yasal düzenlemeler, kız çocuğunun velayetinin öncelikle anneye verilmesini öngörmektedir.

Uygulamada, kız çocuğunun velayetinin babaya verilmesi konusunda çelişkili bir tablo gözlemleniyor. Bir yandan, geleneksel toplumsal yapıdan gelen eğilimler nedeniyle hakimlerin büyük çoğunluğu velayeti anneler için doğal bir hak olarak görüyor ve genellikle velayeti annelere veriyor. Ancak diğer yandan, özellikle büyük şehirlerde velayet davalarında babalar lehine bir artış gözlemlediğimi söylemem gerekir.

Bazı avukatlar ve sivil toplum örgütleri, önyargılı tutumları nedeniyle hakimlerin velayeti sistematik olarak annelere verdiklerini iddia ediyor. Ancak gerek Yargıtay kararlarını incelendiğinizde gerekse bizzat tarafımca vekil olarak takip edilen dava sonuçları göz önüne alındığında, babaların talep etmesi ve olumlu koşulları sağlaması halinde velayetin kendilerine verildiğini söyleyebilirim. Özellikle eğitim düzeyi yüksek ve çocuğa daha fazla zaman ayırabilecek konumdaki babalara kız çocuğunun velayetinin verildiğine dair birçok emsal karar var.

Buna rağmen, istatiksel olarak kız çocuğunun velayeti çoğunlukla anneye veriliyor. Türk adalet sistemindeki ataerkil bakış açısının değişmeye başlamasına rağmen, uygulamada hala babalar aleyhine bir eğilim olduğu gözleniyor.

Çocuğun yararı, velayet davalarında en önemli unsurdur. Çocuğun bedensel, zihinsel, duygusal, sosyal ve ahlaki gelişimini en iyi şekilde sağlayacak ortamın yaratılması esastır.

Çocuk Hakları Sözleşmesi’ne göre, çocuğun yüksek yararı temel alınmalıdır. Türkiye’de de çocuk haklarına ilişkin mevzuatta çocuğun yararı önceliklidir.

Velayet davalarında çocuğun yararı; çocuğun yaşı, cinsiyeti, gelişim durumu ile anne ve babanın kişilik yapısı, eğitim ve ekonomik durumları, çocukla olan ilişkileri gibi ölçütlere göre belirlenir.

Çocuklar küçük yaşta iken anneyle, büyüdükçe babayla daha yakın ilişki kurma eğilimindedir. Bu nedenle kız çocukların ilk yıllarda anneye, erkek çocukların ise büyüdükçe babaya yakın olacağı düşüncesi yaygındır. Ancak her somut olayın kendi koşulları içerisinde değerlendirilmesi gerekir.

Sonuç olarak, velayet davalarında tek belirleyici unsur çocuğun yüksek yararı olmalıdır. Kararlar, kız çocuğun sağlıklı gelişimi için en uygun ortamı sağlayacak şekilde verilmelidir.

Konuyla ilgili uzman psikologlar ve hukukçular, yargı kararlarında çocuğun yüksek yararının gözetilmesi gerektiğini vurguluyor.

Psikolog Derya Yılmaz, “Her ne kadar yasalar babaya velayet hakkı tanısa da, küçük kız çocuklarının anneleriyle kalmasının ruh sağlığı açısından çok önemli olduğunu göz ardı edemeyiz. Çocuğun duygusal ihtiyaçları ön planda tutulmalı” diyor.

Avukat Ali Sarı ise şunları söylüyor: “Velayet davalarında hakimlerin takdir yetkisi geniştir. Yasaları harfiyen uygulamak yerine, her somut olayın kendi şartları içinde değerlendirilmesi, çocuğun psikolojik durumunun ve sosyal çevresinin dikkate alınması esastır.”

Böyle hassas davalarda bilirkişi raporlarının da çok önemli olduğunu vurgulayan Sosyolog Mehmet Yıldırım, “Çocuğun ana sütünden kesilmesi, okul ve arkadaş ortamından kopması travma yaratabilir. Bu nedenle uzmanların objektif değerlendirmeleri mahkemeler için yol gösterici olmalı” görüşünü savunuyor.

Uzmanlar, toplumsal cinsiyet eşitliği bilincinin yaygınlaşması, babaların çocuk yetiştirme konusunda eğitilmesi ve bilinçlendirilmesinin bu tür davalarda olumlu etki yaratacağı konusunda hem fikirler.

Boşanma ardından kız çocuğunun velayetinin babaya verildiği bir dosyamdan örnek vermem gerekirse:

• Ali ve Ayşe’nin 5 yaşındaki kızları Sinem’in velayeti babada. Ancak Ayşe her hafta kızını alıp kendi evinde misafir ediyor ve onunla kaliteli zaman geçiriyor. Sinem iki ebeveyniyle de görüşebildiği için boşanmadan çok az etkileniyor. Ali ve Ayşe Sinem’le ilgili konularda birlikte karar veriyor.

Kız çocuklarının velayetinin babaya verilmesi konusundaki önyargıları yıkmak amacıyla birtakım çözüm önerileri sunacağım:

• Toplumsal zihniyetin değiştirilmesi için eğitim seferberliği başlatılmalı. Kız-erkek eşitliği, kadın hakları konularında farkındalık yaratılmalı.
• Yargı mensuplarına toplumsal cinsiyet eşitliği konusunda eğitimler verilmeli. Davalara cinsiyet eşitliği perspektifiyle yaklaşmaları sağlanmalı.
• Velayet davalarında çocuğun yüksek yararı ilkesi ön planda tutulmalı. Cinsiyetçi önyargılar yerine bilimsel veriler dikkate alınmalı.
• Ailenin bütünlüğünü koruyacak önlemler alınmalı. Boşanan çiftlere arabuluculuk teşvik edilmeli.
• Kadınların ekonomik bağımsızlığı için istihdam olanakları artırılmalı. Maddi imkansızlıklar velayet kaybına yol açmamalı.
• Babalık rolü güçlendirilmeli, erkeklere çocuk bakımı konusunda sorumluluklar yüklenmeli.
• Medyada olumlu baba figürlerine yer verilmeli, rol modeller yaratılmalı.
• STK’lar aracılığıyla farkındalık çalışmaları yapılmalı, bu davalara hukuki destek sağlanmalı.

İdeal olan, çocuğun yararına en uygun ortamda sağlıklı bir şekilde yetişmesi için anne-babanın birlikte çaba göstermesidir. Bunun için zihniyet değişikliği ve toplumsal bilinçlenme şarttır.

Günümüzde Türkiye’de velayet davalarında hala çocuğun yüksek yararı gözetilmeden kararlar verilebiliyor. Çoğu zaman yasa gereği kız çocukları otomatikman annede kalırken, erkek çocuklar babaya veriliyor. Ancak her durum ve aile farklıdır, çocukların psikolojik ve duygusal ihtiyaçlarının göz ardı edilmemesi gerekir.

Çocukları boşanma sürecinden en az zararla çıkarmamız için velayet konusunda cinsiyetçi önyargılardan uzak, çocuğa odaklanan bir yaklaşım benimsemek elzemdir. Mahkemelerin çocukları ve ebeveynleri dinleyip gerçekten çocuğun iyiliği için en uygun ortamı sağlayacak kararı vermesi şarttır.

Ayrıca toplumumuzda aile içi roller konusunda farkındalık yaratılmalı, babaların da anneler kadar bakım verme kapasitesinde olduğu vurgulanmalıdır. Her ebeveynin eşit haklara sahip olduğunu kabul etmeliyiz. Böylece çocuklar için sağlıklı ve adil bir gelecek oluşturabiliriz.