Anasayfa » Medeni Usul Hukuk Muhakemesi » Adli Yardım Nedir? Adli Yardım Almanın Şartları ve Gerekli Belgeler

Adli Yardım Nedir? Adli Yardım Almanın Şartları ve Gerekli Belgeler


Adli Yardım Nedir?

Sosyal Hukuk Devleti olabilme, Anayasamızda (madde 36’da) düzenlenen Hak Arama Özgürlüğünün herkes için “silahların eşitliği” ilkesi çerçevesinde kullanılabilir olmasına bağlıdır.

Ödeme gücü yoksunluğu sebebiyle bir kimsenin gerekli harç ve giderleri ödeyememesi nedeniyle, aslında haklı olduğu bir davayı açamaması, özellikle de kendini bir Avukatla temsil ettirememesi, hiçbir biçimde normal karşılanabilecek bir durum değildir. Ekonomik ve mali gücü bulunmaması sebebiyle hak arama yolunu kullanamayanların açmak istediği davanın gerektirdiği parasal yükümlülüklerden geçici olarak muaf tutulmaları müessesine Hukuku’muzda “Adlî Yardım” denilmektedir.

Adlî Yardımdan yararlandırılma, davalarda (HMK. md. 334-335), İcra-İflâs takiplerinde (İİK. md. 115), ve Geçici Hukuksal Koruma Tedbirleri taleplerinde (HMK. md. 389 vd.) mümkündür.

Adli Yardım Almanın Şartları

Kendisinin ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin, gereken yargılama veya takip giderlerini kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun olan kimseler, iddia ve
savunmalarında, geçici hukuksal korunma taleplerinde ve icra takibinde, haklı oldukları yolunda kanaat uyandırmak kaydıyla Adlî yardımdan yararlanabilir (HMK. md. 334/1).

Kamuya yararlı “dernek” ve “vakıflar” da, iddia ve savunmalarında haklı göründükleri ve malî açıdan zor duruma düşmeden gerekli giderleri kısmen veya tamamen ödeyemeyecek durumda oldukları takdirde “Adlî Yardım” dan yararlanabilirler (HMK. md. 334/2).

Yabancıların “Adlî Yardım” dan yararlanabilmeleri, ayrıca “Karşılıklılık” (Mütekabiliyet) şartına bağlıdır (HMK. md. 334/3).

Adlî Yardımdan yararlandırılmada iki ana şart vardır: Ödeme gücünden yoksunluk koşulu ve Dava ve takipte haklılık kanaati uyandırmak koşulu.

1)Ödeme Gücünden Yoksunluk Şartı

Talepte bulunanın, kendisinin ve âilesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin gereken yargılama giderlerini kısmen de olsa karşılayamaması hali varsa birinci koşul gerçekleşmiş sayılır. Burada ” önemli ölçüde zor duruma düşme” olgusuna bakmak gerekir.

Talepte bulunan bu durumu kanıtlayıcı belgelerini mahkemeye sunmalıdır (HMK. md. 336/2). Mahkeme de talepte bulunanın mali bakımdan “önemli ölçüde zor durumda bulunup bulunmadığını”
araştırıp ona göre bir karar verecektir.

2)Dava ve Takipte Haklılık Kanaati Uyandırmak Şartı

Adlî Yardımdan yararlandırılmada sadece mali bakımdan önemli “ölçüde zor durumda bulunmayı” yasa koyucu yeterli görmemiş, ayrıca ikinci bir şartı yani “dava ve takipte haklılık kanaati uyandırma” şartının da tahakkukunu aramıştır (HMK. md. 334/1).

Talepte bulunan taraf, iddiasının özetini ve dayandığı delilleri mahkemeye sunarak, “haklılık kanaatini uyandırma” şartını yerine getirebilecektir (HMK. md. 336/2).

Mahkeme de, re’sen incelemede bu yönü tahkik edecek ve hâsıl olan kanaate göre takdirde bulunacak ve kararını verecektir.

Bu şartlar, sadece gerçek kişiler için değil, kamuya yararlı demek ve vakıf tüzel kişileri için de söz konusudur.

Adli Yardım Nasıl Alınır? Adli Yardımdan Faydalanmak İçin Gerekli Belgeler Nelerdir?

Adlî Yardım, davanın görüleceği ve karara bağlanacağı mahkemeden dilekçeyle istenir. Dilekçeye talebin haklılığını gösterir kanıtlar ve belgeler eklenir. ( md 336/1-2).

“Kanun Yollan” na başvuru sırasında da Adlî Yardım talebinde bulunulabilir. İstinaf Kanun Yolu” nda Bölge Adliye Mahkemesi’ne, “Temyiz Kanun Yolu” nda Yargıtay’a, Adlî Yardım başvurusu
yapılabilir (HMK. md. 336/3).

Talebi inceleyen mahkeme, kararını duruşma yapmadan da verebilir (HMK. md. 337/1).

Mahkemenin, “Kabul” ya da “Ret” kararı kesindir. Talep, (şartlar oluştuğunda) tekrarlanabilir.

Adlî Yardım kabul kararı, talep öncesine ait yargılama giderlerini kapsamaz (HMK. md. 337/1-3).

Maddi durumda iyileşme olması halinde Adlî Yardım kararı kaldırılır (HMK.md. 338).

Adli Yardımdan Faydalanan Kişilerin Bilmesi Gerekenler

Adlî Yardım başvurusu kabul edilen ( gerçek ve muayyen tüzel) kişiler, şu imkânlardan yararlanırlar:

  • Yapılacak yargılama giderlerinden geçici olarak muaf tutulurlar.
  • Yargılama gideri için teminat göstermek yükümlülüğünden muaf tutulurlar (HMK. Md. 84, MÖHUK md. 48).
  • Davanın görülmesi sürecinde gereken tüm giderlerin Devlet tarafından avans olarak ödenmesinden yararlandırılmış olurlar.
  • Davanın Avukatla takibinin gerekmesi durumunda ücreti sonradan Hazine’den karşılanmak üzere Baroca Avukat temini imkânından yararlanırlar (HMK. md. 340).
  • Adlî Yardım kararından dolayı ertelenen tüm yargılama giderleri ile Devletçe ödenen avanslar, dava ve takibin sonunda haksız çıkan taraftan tahsil olunur (HMK. md. 339).
  • Adlî Yardımdan yararlanan kişinin dava sonunda haksız çıkması halinde, uygun görülürse yargılama giderlerinin en çok bir yıl içinde, aylık eşit taksitler halinde ödenmesine karar verilebilir (HMK. md. 339).

6100 sayılı HMK.’nun “Adlî Yardım” düzenlemesine ilişkin hükümleri, İdare ve Vergi mahkemeleri ile Danıştay’da, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nde uygulandığı gibi, Ceza Mahkemelerinde ve Askeri Mahkemelerde de uygulanır.

Adli Yardım Büroları Nerdedir, Ne İşlem Yapılır?

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda (madde 334-340) düzenlenen “Adlî Yardım” müessesesi dışında ayrıca Avukatlık Kanunu’nda da düzenlenen “Avukatlık Adlî Yardım Bürosu” adıyla hizmet veren başka bir Adlî Yardım müessesesi bulunmaktadır (Avukatlık Kıt. md. 95/11; 176-181).

Asliye Hukuk Mahkemeleri bulunan ve Avukat adedi 5 ve daha fazla olan yargı çevrelerinde “Avukatlık Adlî Yardım Bürosu” bulunur.

Avukatlık Adlî Yardım Bürolarından yararlanmak isteyenler, taleplerinin haklılığını kanıtlayıcı belgelerle birlikte/dilekçeyle, ilgili “Baro Adlî Yardım Bürosu” na müracaat ederler. (Avukatlık Kn. md. 178/1). Talebin reddi halinde, ilgililer Baro Başkanlığına başvurabilirler. Baro Başkanının vereceği karar kesindir.

Avukatlık Adlî Yardım Büroları, hem mahkemece kendisine Avukat tayin edilmesine karar verilmiş bulunan kişiye bir Avukat tayin eder, hem de Adlî Yardım talebi için doğrudan kendilerine başvuran ve başvurularında haklı görülenler için Yetkili Mahkemelerden “Adlî Yardım Kararı” işlemlerini takip ederler (Avukatlık Kn. md. 178).

Avukatlık Adlî Yardım Büroları, ayrıca Adlî Yardım için doğrudan kendilerine başvuranlara bir Avukat tayin edilmesine de karar verebilirler (Avukatlık kn. md. 178-179).

Tayin edilen Avukat, “Görevlendirme Yazısı” nın tebliğinden itibaren verilen Avukatlık görevini ifâ ile yükümlüdür.

Bu yükümlülük, Adlî Yardım talep edenin gerekli bilgi ve belgeleri vermekten imtinası ya da vekâletname vermekten kaçınmasıyla sona erer.

Şayet görevlendirilen Avukat, bu görevi ifâdan çekinir ise, görevlendirilmesinin bildirildiği tarihten itibaren 15 gün içinde, o işin Tarife’de belirlenen ücretini Baroya ödemek mecburiyetindedir.

Bu makaleyi sosyal medyada paylaşarak sitemize katkıda bulunabilirsiniz.
1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars (1 oy, puan: 5,00 üzerinden 5)
Loading...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

İLETİŞİM
Soru Sor
Danışma Formu
WhatsApp
Telefon Görüşmesi